Zwanger worden door Intracytoplasmatische sperma-injectie: ICSI

Na IVF luidde ICSI, waarbij de zaadcel rechtstreeks in de eicel werd geïnjecteerd, een nieuwe revolutie in binnen de vruchtbaarheidsbehandelingen. Dit keer voor mannen. Mannen met zeer zwak zaad, kunnen met ICSI toch een genetisch eigen kind voortbrengen. Hun vrouw moet daarvoor wel IVF ondergaan. Dat is de prijs.

De techniek van ICSI brengt potentiële risico’s met zich mee. Zo wordt er bij de bevruchting een gaatje in de eicel gemaakt. Een voorwerp van buiten, de glazen naald, komt eventjes de eicel binnen. En met de spermacel komt er ook een beetje van de vloeistof binnen waarin het zaad wordt bewaard. Of dat alles op de lange termijn gevolgen heeft voor de baby, is nog niet bekend. Op de korte termijn lijkt dit geen risico’s op te leveren.

Een potentieel risico van ICSI is de paradox van de erfelijke onvruchtbaarheid die erdoor in het leven is geroepen. Immers, mannen met een erfelijke vorm van zwak zaad kunnen die afwijking nu doorgeven aan hun zonen. Lang niet bij alle mannen is de onvruchtbaarheid erfelijk. Maar bij sommigen ontbreken kleine stukjes van het Y-chromosoom. Of hun zonen dat ook hebben, en of ook zij daar onvruchtbaar door zullen zijn, moet blijken als de kinderen volwassen zijn. Hoe dan ook gaat het hier om een heel kleine kans. En omdat voor de eventuele afwijking al een remedie (ICSI) voorhanden is, zullen aanstaande ouders zich hierdoor in de praktijk niet snel laten weerhouden om ICSI te laten doen.

Een ander, klein maar reëel risico van ICSI is de verhoogde kans op een geslachtsgebonden chromosoomafwijking: meisjes die een vrouwelijk chromosoom missen, of jongetjes die er een te veel hebben. Deze kinderen zijn meestal onvruchtbaar. De kans op zo’n afwijking is verdubbeld: van drie op de duizend naar zes op de duizend. Dat is nog altijd een heel kleine kans.

Zwanger worden door MESA en PESA

MESA en PESA zijn een bijzondere vorm van ICSI, waarbij er rijpe zaadcellen uit de bijbal worden genomen. MESA staat voor microchirurgische epididymale sperma aspiratie. Daarbij wordt het zaad weggenomen uit de bijbal, waarbij er een soort kijkoperatie in de zaadbal wordt verricht. Dat gebeurt onder algehele anesthesie of met een ruggenprik.

PESA staat voor percutane epididymale sperma aspiratie. Daarbij wordt het zaad met een dun naaldje uit de bijbal opgezogen. Dat is veel minder ingrijpend en kan onder plaatselijke verdoving plaatsvinden.

Zowel MESA als PESA wordt toegepast bij mannen die wel zaad aanmaken, maar bij wie de zaadleiders verstopt zijn, zodat het sperma geen zaadcellen bevat. Er wordt dan gesproken van een obstructieve azoöspermie. Zo’n verstopping kan aangeboren zijn of later verworven, bijvoorbeeld door een infectie, een verwonding of een mislukte hersteloperatie na een sterilisatie. Vaak kan de oorzaak niet meer achterhaald worden. Ook als de zaadbuisjes helemaal afwezig zijn, kan MESA of PESA uitkomst bieden, als de zaadbuisjes nooit zijn aangelegd of na een sterilisatie.

In Nederland vinden MESA en PESA alleen plaats in onderzoeksverband in de universiteitsklinieken in Nijmegen, Utrecht en Rotterdam en Maastricht. De wachtlijsten zijn lang. Daarom wijken veel stellen die in aanmerking komen voor MESA of PESA uit naar België of Duitsland.

TESE, ofwel testiculaire sperma-extractie

TESE, ofwel testiculaire sperma-extractie, wordt toegepast bij mannen met een ernstig gestoorde zaadaanmaak. In de bijbal, waar de zaadcellen vanuit de zaadbal naartoe gaan om nog een week of twee te rijpen, worden dan geen zaadcellen aangetroffen. In de zaadbal zelf, waar de spermacellen ontstaan, worden soms nog wel jonge, onrijpe spermacellen aangetroffen.

Bij TESE worden onrijpe spermacellen operatief uit de zaadbal gehaald door een stukje weefsel, een biopt te nemen. Dan komt het erop aan om daarin een of meerdere spermacellen te vinden die geschikt zijn om in de eicel te injecteren.

TESE gebeurt niet in Nederland, ook niet in onderzoeksverband. Stellen die hiervoor in aanmerking komen, worden verwezen naar Duitsland of België.

De kans op succes is bij TESE minder hoog dan bij ICSI, MESA of PESA. Dat komt vooral doordat de kans op een miskraam is verhoogd.