Voorbereiding voor een zwangerschap
Het is noodzakelijk om, bij voorkeur vóór de bevruchting, te overleggen met je neuroloog en gynaecoloog. Indien je meer dan twee jaar geen aanvallen hebt gehad, kan staken van de behandeling een overweging zijn. Indien dat niet mogelijk is, moet gestreefd worden naar gebruik van één geneesmiddel (carbamazepine).

Evenals aan alle andere vrouwen in de algemene bevolking wordt aanbevolen om dagelijks 0,4 mg extra foliumzuur in te nemen, te beginnen al minstens een maand voor een mogelijke bevruchting. Hogere doses zijn voorbehouden aan vrouwen die al een kind met een open rug of schedel hebben gehad, of wanneer de arts tekenen van foliumzuurtekort heeft vastgesteld.

Eigenlijk moeten jij en je partner al vóór de zwangerschap nadenken over de mogelijke resultaten van een prenataal onderzoek.

Waarvoor kies je als tijdens het onderzoek zou blijken dat je kind een ernstige afwijking heeft? Wil je dan de zwangerschap laten afbreken?

Praat er niet alleen met elkaar over, maar ook met mensen die je vertrouwt, die je kennen en die met je mee willen denken: de huisarts, de neuroloog, misschien een geestelijk raadsman of goede vrienden. Misschien met iemand die het heeft meegemaakt. De erfolijn of de Epilepsie Advieslijn (0318-672777) kunnen daarin bemiddelen.

Als je partner, de aanstaande vader, anti-epileptica gebruikt, is dat niet schadelijk voor je kind, ook niet op het tijdstip van de bevruchting.

Je kunt erfelijkheidsadvies vragen bij een specialist voor klinische genetica. Die kan met jou nagaan hoeveel kans je kind heeft op epilepsie of andere aangeboren afwijkingen (hier vind je een overzicht van de centra voor klinische genetica met hun telefoonnummers).

Voor sommige zeer zeldzame ziektebeelden, kan onderzoek tijdens de zwangerschap (prenataal onderzoek) zekerheid verschaffen.

Wat voor invloed hebben anti-epileptica?
Sommige geneesmiddelen tegen epilepsie kunnen de werking van de anti-conceptiepil beïnvloeden. De mogelijkheid bestaat dat u, ondanks pilgebruik, tóch zwanger wordt. Hou daar bij de keuze van voorbehoedmiddelen rekening mee, zolang de voorbereiding op je zwangerschap nog niet afgerond is.

Tijdens de zwangerschap maken anti-epileptica dat je zo weinig mogelijk aanvallen krijgt. Helaas is er door diezelfde geneesmiddelen kans dat je kind schade oploopt.

En de aanvallen, kunnen die kwaad voor mijn kind?
Krijg je als je zwanger bent een aanval, dan kan die nadelig zijn voor jezelf, maar natuurlijk ook voor het kind, dat immers volledig van jou afhankelijk is. Er kunnen problemen ontstaan met de bloedsomloop of met de voorziening van zuurstof. Ook is er dan een grotere kans dat het kind te vroeg wordt geboren.

Wat valt ertegen te doen?
Het is zaak om, als je een kind verwacht, zoveel mogelijk die dingen te vermijden die bij jou een aanval uitlokken.

Een regelmatig leefpatroon met voldoende nachtrust is een stap in de goede richting. Gebruik geen alcohol bij zwangerschap. Niet alleen omdat je daardoor een aanval kan voorkomen, maar ook omdat een kind, als je drinkt, 'meegeniet'. Het krijgt evenveel alcohol als u, maar is daar veel gevoeliger voor.

Als je gevoelig bent voor lichtflitsen, probeer die dan nu zeker te vermijden.

Wat voor een afwijking kan een kind krijgen?
In het algemeen wordt in ons land 5% van de baby's met een aangeboren afwijking geboren.

Aangeboren afwijkingen komen bij kinderen van vrouwen met epilepsie twee tot driemaal vaker voor dan in de algemene populatie. Dit lijkt grotendeels veroorzaakt te worden door de teratogene (= misvorming veroorzakend bij het embryo) effecten van de geneesmiddelen .

Doordat je anti-epileptica gebruikt, zou je kind onder andere een hartafwijking kunnen krijgen, een gespleten lip of gehemelte, een open rug of een afwijking van het skelet. Bij het ene soort medicijn is er meer kans op een bepaalde afwijking dan bij het andere. Met sommige middelen zoals fenobarbital, fenytoïne (diphantoïne), en primidon gaat het relatief vaker om een hartafwijking of een gespleten lip of gehemelte; met andere middelen, zoals valproaat en carbamazepine, gaat het relatief vaker om een open rug of een hypospadie, maar in principe kunnen alle soorten afwijkingen voorkomen. Het lijkt dat gebruik van een middel in een zo laag mogelijke dosis en met de dosis verdeeld over drie innames per dag de risico's wat minder hoog maken. Bedenk echter dat het voorkomen van grote aanvallen ook van groot belang blijft voor moeder en kind. Plotseling stoppen of zelf sleutelen aan de medicatie zonder overleg met de neuroloog is zeer te ontraden, vanwege de grote kans op schadelijke grote aanvallen.

Onderzoek tijdens de zwangerschap (prenatale diagnostiek)
Bij gebruik van willekeurig welk anti-epilepticum wordt altijd echo-onderzoek aangeboden.

Indien je met valproïnezuur en/of carbamazepine wordt behandeld, wordt daarnaast tevens vruchtwateronderzoek aangeboden, ter uitsluiting van neurale-buisdefect.

Met vruchtwateronderzoek bijvoorbeeld valt een ernstige vorm van open rug vast te stellen. Maar hartafwijkingen weer niet. Die kunnen meestal, maar niet altijd, opgespoord worden met echo-onderzoek.

Overige consequenties
De meeste anti-epileptica, maar vooral fenytoïne en fenobarbitol, gaan de werking van vitamine K tegen. Daardoor ontstaan er problemen met de bloedstolling bij de foetus en dit kan leiden tot bloedingen rond/na de geboorte. Om deze bloedingen te voorkomen is het verstandig om de moeder tijdens de laatste vier weken van de zwangerschap vitamine K te geven. De pasgeborene moet ook vitamine K krijgen toegediend.

En bij de bevalling?
Er is maar heel weinig kans, 1 op de 100, dat je tijdens de bevalling een grote aanval zult hebben. In dat geval zal de behandelend arts vaak besluiten tot een keizersnede.

Borstvoeding
Borstvoeding is toegestaan, maar bij gebruik van fenobarbital moet men voorzichtig zijn. De baby kan hierdoor suf worden, waardoor hij/zij minder gaat drinken. Van de nieuwe anti-epileptica is nog relatief weinig bekend. Van lamotrigine is bekend dat het kind via de borstvoeding veel kan binnenkrijgen, maar nog niet wat het effect ervan op het kind is.

Alles op een rijtje

Meer informatie

Colofon

© VSOP, november 2000

Met medewerking van prof.dr. D. Lindhout, kinderarts en hoogleraar medische genetica, Universitair Medisch Centrum Utrecht.