Zwanger worden met een donor of draagmoeder

Wanneer er een derde partij in het spel is, krijgt zwanger worden een nieuwe dimensie. De betrokkenheid van een derde partij maakt het zwanger worden tot een complexe aangelegenheid. Er is dan een spermadonor, een eiceldonor of een draagmoeder bij betrokken. Of dat een optie is, verschilt per stel. Voor de een is een derde partij ondenkbaar, voor de ander een logische keuze.

Wat is wijsheid: om te kiezen voor een strikt anonieme donor? Een onbekende maar wel traceerbare donor? Of een bekende donor? Welke plek geef je een draagmoeder binnen je gezin? En een bekende sperma- of eiceldonor? Het is belangrijk dat zorgvuldig te overwegen.

Als de derde partij een bekende is, zijn afspraken noodzakelijk. Over de plaats die een donor of draagmoeder zal innemen in het gezin. Over wat je vertelt aan het kind en aan derden. Het is nuttig de afspraken schriftelijk vast te leggen.

Vier typen donoren

Door de geschiedenis heen hebben vier soorten eicel- en spermadonoren de revue gepasseerd. De eerste variant betrof de volstrekt anonieme spermadonor, die op geen enkele manier traceerbaar was en van wie niets bekend was. De donorkinderen die nu in de puberteit of ouder zijn, en via een kliniek verwekt, zijn vrijwel allemaal van zo’n spermadonor.

De tweede variant betrof de anonieme spermadonor die evenmin traceerbaar was, maar van wie in een ‘donorpaspoort’ gegevens waren genoteerd als haarkleur, lengte en opleidingsniveau.

De derde variant is de onbekende donor die later traceerbaar is.

De vierde variant is de bekende donor, die ouders zelf zoeken. Daarbij moeten de ouders en de donor zelf vastleggen welke vorm ze geven aan het donorschap.

Sinds 1 juni 2004 is in Nederland anoniem donorschap verboden. Dat geldt voor anonieme donatie van sperma, van eicellen en van embryo’s. De klinieken werven sindsdien alleen nog donoren die erin toestemmen dat hun gegevens later eventueel aan het kind bekend gemaakt kunnen worden.

De identiteit van de donor moet in Nederland worden gemeld bij de Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting, zodat een kind later gegevens kan opvragen over zijn genetische ouders. Die verplichting geldt wanneer er een arts, spermabank of kliniek is betrokken bij de bevruchting. Ouders die door zelfinseminatie van een bekende donor zwanger worden, hoeven dat niet te melden. Het betreft dan een privé-aangelegenheid, die valt niet onder de wet.

De betrokken ouders en kinderen kunnen te zijner tijd zelf de gegevens opvragen bij de stichting. Als het kind ouder dan twaalf is, heeft het recht op informatie als oogkleur, haarkleur en opleidingsniveau. Als het kind ouder is dan zestien, heeft het recht op naam en adres van de donor.

Wat voor type donor kies je?

De vraag voor welk type sperma- of eiceldonor of draagmoeder je kiest, is een strikt persoonlijke. Toch hangt die ook samen met de praktische mogelijkheden.

Wat de eiceldonatie betreft, is het binnen Nederland simpel. Omdat eicellen niet ingevroren kunnen worden, zijn er geen eicelbanken, zoals dat bij sperma wel het geval is. Onbekende donoren zijn dan ook nauwelijks of niet te vinden. Dat betekent dat de wensouders zelf een donor mee moeten nemen – iemand uit hun vriendenkring of iemand die via een oproep in een tijdschrift of op internet is gevonden.

Voor draagmoederschap geldt hetzelfde. Commercieel draagmoederschap is in Nederland en België verboden.

Vrouwen of stellen die een spermadonor zoeken, hebben meer keus, met uitzondering van alleenstaande vrouwen. Zij komen in vrijwel geen enkele kliniek in aanmerking voor spermadonatie.

Heteroseksuele of lesbische stellen kunnen wél terecht bij een kliniek of spermabank. De meeste heteroseksuele stellen kiezen daarvoor. Lesbische stellen kiezen nogal eens voor een donor uit hun vriendenkring. Ook dat brengt risico’s met zich mee. Het is belangrijk goede afspraken te maken over de rol van de donor en de wensouders.

Bij het IVF centrum van het VUmc is Hoog Technologisch Draagmoederschap (HTDM) mogelijk.
Dit houdt in dat in een IVF-procedure een eicel van de wensmoeder wordt bevrucht met sperma van de wensvader. Het embryo wordt vervolgens ingebracht bij de draagmoeder.