Welke soorten diabetes zijn er?

Diabetes mellitus type I
Je alvleesklier maakt geen of bijna geen insuline, zodat je afhankelijk bent van insuline-injecties.

Diabetes mellitus type II
Je lichaam is ongevoeliger voor insuline geworden en je alvleesklier kan onvoldoende insuline maken om dit te compenseren. Vaak is er sprake van overgewicht. Je moet een dieet houden en soms daarnaast tabletten gebruiken of insuline. Bij zwangerschapswens en tijdens de zwangerschap kun je alleen insuline gebruiken om de bloedsuikers te regelen.

Zwangerschapsdiabetes
Onder 'normale' omstandigheden heb je geen problemen met je insuline. Maar in de zwangerschap schiet je eigen insulinevoorziening tekort. Eigenlijk heb je een type II-diabetes, die na de zwangerschap verdwijnt. Je hebt een kans van 1 op 2 ooit, soms tientallen jaren later, diabetes mellitus type II te krijgen.

Is diabetes erfelijk?
Bij diabetes mellitus type I wordt gedacht aan een combinatie van erfelijke factoren en omgevingsfactoren. Bijvoorbeeld een virusinfectie in een bepaalde periode van het leven zou bij iemand die daar gevoelig voor is diabetes kunnen veroorzaken. Als je, als vrouw, diabetes mellitus type I heeft, is de kans dat je kind diabetes mellitus type I krijgt rond 3 %. Iets groter is dat risico als je partner diabetes type I heeft, namelijk 6%. Heb je beiden diabetes mellitus type I dan loopt je kind veel meer risico en kan de kans dat het diabetes mellitus type I krijgt, oplopen tot 30%.

Bij type II diabetes mellitus is sprake van een verminderde gevoeligheid en een tekortschietende aanmaak van insuline. Daarbij spelen erfelijke factoren en omgevingsfactoren een rol. Dit geldt zowel voor diabetes mellitus type II, als voor zwangerschapsdiabetes (dat gezien wordt als een uiting van een verhoogde kans hebben op het ontwikkelen van diabetes mellitus type II).

Een herhalingsrisico voor diabetes mellitus type II voor je kind is niet te berekenen. Minimaal de helft van moeders met een zwangerschapsdiabetes in de vorige zwangerschap, ontwikkelt dit weer in de volgende zwangerschap.

Het kind van een moeder met zwangerschapsdiabetes loopt meer kans later overgewicht te krijgen en zelf type II-diabetes te krijgen. Dochters lopen een kans eveneens zwangerschapsdiabetes te ontwikkelen. Maar deze kansen nemen waarschijnlijk af door een goede suikerregulering van de moeder tijdens de zwangerschap, doordat het geboortegewicht wat minder wordt.

Heeft je kind een verhoogde kans op een aangeboren aandoening?
Een zwangere vrouw met diabetes mellitus type I heeft een verhoogde kans op een kind met een aangeboren aandoening. Deze verhoogde kans hangt samen met de mate van suikerregulatie rondom de conceptie (bevruchting). Hoe slechter deze regulatie, hoe hoger de kans (bovenop het 'normale' risico dat voor iedereen geldt). Vooral de eerste drie maanden van de zwangerschap zijn belangrijk.

Het kind maakt dan zelf nog geen insuline en de insuline die de moeder krijgt, kan de placenta niet passeren. Door de verhoogde suikerwaarden kunnen ernstige aandoeningen ontstaan in organen, die juist in die eerste maanden worden gevormd: vooral ruggenmerg (neurale-buisdefect) , hersenen en hart. Met een scherpe instelling van de diabetes neemt het extra risico voor deze vrouwen wel af, maar het is nog onzeker of het extra risico (boven het 'normale' risico) helemaal verdwijnt.

Bij diabetes mellitus type II die voor de zwangerschap al bekend was, gelden dezelfde overwegingen.

Bij zwangerschapsdiabetes ontstaan de veranderingen in de stofwisseling meestal pas na de eerste drie maanden (de meest gevoelige periode voor schadelijke invloeden op de foetus). Daarom zal er in de meeste gevallen geen verhoogd risico bestaan op aangeboren aandoeningen.

Belang van planning van de zwangerschap
Wanneer je diabetes mellitus type I hebt of diabetes mellitus type II die al bestaat voordat er sprake is van een zwangerschap en je tot gezinsuitbreiding besluit, kun je het best meteen contact opnemen met je huisarts en internist. Zij weten precies hoe je gereguleerd bent en kunnen samen met jou werken aan een ideale instelling. Dat wil dus zeggen, dat er een evenwicht is tussen je energieverbruik, dat wat je eet en de hoeveelheid insuline die je nodig hebt. Lukt het niet die balans te vinden, dan is het verstandig om even te wachten met het krijgen van een kind.

Bij diabetes type I en reeds bestaande diabetes type II hangt de frequentie van aangeboren afwijkingen samen met de mate van de suikerregulatie rondom de bevruchting, met nadruk op de eerste weken na de bevruchting. Deze regulatie is dus al belangrijk, wanneer de vrouw nog niet (zeker) weet of zij in verwachting is. Dit betekent dat de suikerregulatie al voor de bevruchting goed geregeld moet zijn.

Wacht niet te lang met een zwangerschap!
Omdat er in de loop van de ziekte diabetes mellitus type I complicaties kunnen ontstaan, is het verstandig om niet te lang wachten met je zwangerschap. Zwanger rond de 20 is in het algemeen beter dan zwanger worden boven de 30. Het hangt natuurlijk ook af van de leeftijd, waarop je diabetes mellitus heeft gekregen. Een individueel advies is dus belangrijk. Voor diabetes mellitus type II geldt in theorie hetzelfde.

Voeding is belangrijk
De basisprincipes van een gezonde voeding gelden natuurlijk ook nu. Iets eten voor het slapen gaan zal het risico op nachtelijke hypo's verminderen. Een zwangerschap vergt energie en dat betekent: meer energie-inname door koolhydraten en eiwitten.

Foliumzuur
Het advies om, naast inname via de voeding, extra foliumzuur te nemen geldt voor alle vrouwen die zwanger willen worden of net in verwachting zijn. Bij diabetes mellitus type I en type II bestaat, zoals eerder beschreven, een verhoogde kans op het krijgen van een kindje met een neurale-buisdefect (open ruggetje). Het is verstandig om dagelijks dezelfde hoeveelheid foliumzuurtabletten te slikken die ook geadviseerd wordt aan vrouwen zonder verhoogd risico.

Aanbevolen wordt om dagelijks één tablet van 0,4-0,5 mg. foliumzuur te gebruiken. Begin hiermee minstens 4 weken voordat je zwanger bent. Stop 8 weken na de bevruchting. Bij een cyclus van 28 dagen is dat 10 weken na de eerste dag van de laatste menstruatie

Medische begeleiding tijdens de zwangerschap
Diabetes type I gaat gepaard met vaatwandbeschadiging. Deze vaatwandbeschadiging kan leiden tot beschadiging van de vaten in de placenta (moederkoek) en daardoor tot minder goede werking van de placenta. Een vertraagde groei van de foetus kan het gevolg zijn. Over onvoldoende werking van de placenta bij reeds bestaande diabetes type II is minder bekend, maar dat is theoretisch mogelijk. Bij zwangerschapsdiabetes is er waarschijnlijk geen verhoogd risico op een onvoldoende werking van de placenta.

Bij diabetes type I en II en bij zwangerschapsdiabetes is er een verhoogde kans op macrosomie (een te groot en te zwaar kind). Dit heeft te maken met de mate van suikerregulatie in de gehele zwangerschap en misschien ook met de insuline-spiegels en andere factoren. Goede suikerregulatie heeft de macrosomie niet sterk kunnen terug dringen. Macrosomie geeft niet alleen een grotere kans op beschadiging van moeder en kind bij een vaginale geboorte en leidt tot een hogere frequentie van keizersneden, maar gaat waarschijnlijk ook gepaard met een grotere kans op obesitas (vetzucht) op latere leeftijd en dus een hogere kans op diabetes mellistus type II!

Een goede en intensieve begeleiding en controle tijdens de zwangerschap zijn dus nodig. Daarom moet er nauwe samenwerking zijn tussen internist en gynaecoloog. Beide artsen controleren je regelmatig. Door echoscopie, scans en soms vruchtwateronderzoek wordt ook je kind in zijn ontwikkeling gevolgd.

Zorg moet gedragen worden voor het voorkomen van een hyperglycemie (te hoog bloedsuikergehalte) in verband met de aangeboren afwijkingen en de macrosomie. Een hypoglycemie (te laag bloedsuikergehalte) moet ook worden voorkomen.

Een te hoge bloeddruk moet worden behandeld om de zwangerschap zo goed mogelijk te laten verlopen. De nierfunctie en de conditie van het netvlies moeten gevolgd worden, dit zal met name gelden voor diabetes mellitus type I en in theorie ook voor type II.

Optimale regulering is essentieel. Wat dat betreft, is er geen verschil in begeleiding tussen type I- en II?diabetes. Wel moet je, als je type II?diabetes hebt, stoppen met de bloedsuikerverlagende tabletten. Insuline komt ervoor in de plaats. Daarmee wordt al voor de bevruchting begonnen. Of je nu type I- of II-diabetes heeft, je moet minstens 4 x per dag je bloedsuiker controleren en zeker 4 x per dag of zelfs vaker insuline spuiten. Met de pentechniek is dat veel eenvoudiger geworden. Laat de regulering nog te wensen over, dan heb je een insulinepomp nodig.

Als aanstaande moeder kun je actief meewerken aan een gezond kind door de combinatie van zelfcontrole en zelfregulatie, een aangepast dieet en deskundige begeleiding.

De bevalling
Een bevalling in het ziekenhuis is aan te raden, want continu toezicht is nodig. Ook nu werken gynaecoloog en internist nauw samen, zodat de risico's zo klein mogelijk zijn. Tijdens de bevalling krijg je een glucose-bevattend infuus toegediend en zonodig ook snelwerkende insuline via een regelbaar infuus. Zo blijft je bloedsuiker zo nauwkeurig mogelijk op peil. Verder verloopt je bevalling normaal. Wel is de kans op een keizersnee verhoogd. Met diabetes kun je rustig borstvoeding geven. Borstvoeding geeft wel meer kans op een hypo.

Zodra je kind geboren is, kijkt de kinderarts het na en wordt het bloedsuikergehalte bepaald. Het blijft de eerste dagen onder controle om een eventuele hypoglycemie dadelijk te kunnen behandelen met extra voeding of een glucose-infuus. Meestal kunnen moeder en kind na een paar dagen naar huis.

Alles op een rijtje

Meer informatie
Meer informatie over diabetes en zwangerschap kunt je aanvragen bij:

Diabetes Vereniging Nederland (DVN)
Postbus 933
3800 AX Amersfoort
DVN-infolijn: 033-4630566 (ma. t/m do.: 08.30-17.00 uur en vr.: 08.30-15.00 uur)

Centra voor erfelijkheidsvoorlichting

Colofon